Bu gün “azadlıq” sözü çox vaxt yanlış başa düşülür. Bir çoxları üçün azadlıq – heç kimə hesabat verməmək, istədiyini etmək və heç nəyə məhəl qoymamaq kimi görünür. Halbuki bu, azadlığın deyil, sadəcə sərbəstliyin göstəricisidir. Azadlıq daha dərin, daha şüurlu bir məna daşıyır – o, insanın öz həyatına sahib çıxmaq, qərarlarının nəticələrini dərk etmək və məsuliyyət daşımaq bacarığıdır.
Sərbəstlik — zahiri rahatlıqdır. O, qaydalardan və məhdudiyyətlərdən qaçmaq hissindən doğur. Azadlıq isə daxili balansın, seçim və nəticə əlaqəsinin tam fərqində olmaq deməkdir. Bir gənc işini dəyişəndə bu sərbəst qərar ola bilər, amma əgər o, gələcək planlarını, maliyyə sabitliyini və şəxsi inkişafını da nəzərə alırsa, bu artıq azad qərardır.
Statistik olaraq, OECD-nin 2024-cü il sosial davranış hesabatına görə, şəxsi məsuliyyət səviyyəsi yüksək olan fərdlər arasında həyat məmnuniyyəti 37% daha çoxdur. Bu fakt göstərir ki, azadlıq sadəcə “nə istəyirəmsə edirəm” demək deyil — o, şüurlu seçimlərin yaratdığı daxili rahatlıqdır.
Azad olmaq — özünü idarə edə bilməkdir. Bir çox insanlar azadlığı istəsə də, məsuliyyətin gətirdiyi yükdən qaçmağa çalışır. Halbuki bu iki anlayış bir-birini tamamlayır. Psixoloji Tədqiqatlar Mərkəzinin 2023-cü il araşdırmasına əsasən, şəxsi həyatında konkret məqsədləri olan insanların stress göstəriciləri 22% aşağı, qərarvermə sürəti isə 29% daha yüksəkdir. Bu o deməkdir ki, insan öz həyatına cavabdeh olduqda, həm daha az qorxu yaşayır, həm də daha az tərəddüd edir.
Azadlıq – impulsivlik deyil, düşünülmüş qərarların harmoniyasıdır. Məsələn, sosial mediada paylaşılan “mən azadam, istədiyimi edirəm” tipli fikirlər əslində emosional sərbəstliyi ifadə edir, azadlığı deyil. Həqiqi azadlıq sakit, səssiz və özünə inamla müşahidə olunur. O, insanın kimliyini, dəyərlərini və həyat istiqamətini dərk etməsi ilə formalaşır.
Azadlıq bir hədiyyə deyil, bir məsuliyyət təcrübəsidir. O, başqalarına qarşı yox, özünə qarşı dürüst olmağı tələb edir. Azad olmaq – öz həyatının müəllifi olmaq deməkdir. Sərbəstlik sadəcə səhifəni açmaqdır, amma azadlıq onu məzmunlu yazmaq sənətidir.
Bu baxımdan, problem azadlıq istəməkdə deyil. Problem – onun mahiyyətini başa düşmədən, məsuliyyətsiz sərbəstliklə qarışdırmaqda gizlidir. Həqiqi azadlıq, bəlkə də, ən incə şəkildə belə ifadə oluna bilər:
"İstədiyimi etmə azadlığı deyil, etdiyimin nəticəsini daşımaq gücüdür".