ABŞ-ın yenidən seçilmiş prezidenti Donald Trampın gömrük tariflərini artırmaq qərarını açıqlamasından sonra qlobal bazarlarda ciddi dalğalanmalar müşahidə edilir. Trampın Kanada və Meksikadan idxal olunan bütün məhsullara 25%, Çindən isə əlavə 10% tarif tətbiq edəcəyini elan etməsi maliyyə bazarlarında əks-səda doğurub. Bu qərar investorların riskdən uzaqlaşaraq dollar və ABŞ xəzinə istiqrazlarına yönəlməsinə gətirib çıxarıb, eyni zamanda dünya birjalarında enişlər müşahidə olunub.
Trampın gömrük tariflərini artırmaq qərarı ABŞ iqtisadiyyatını qorumaq və qanunsuz miqrasiya ilə mübarizə aparmaq məqsədi ilə əsaslandırılıb. O, sosial media platforması Truth Social-da bildirib ki, bu tariflər ilk növbədə Meksika və Kanadadan gələn qanunsuz narkotik ticarəti və miqrasiya axınına qarşı bir tədbir olaraq nəzərdə tutulub. Bundan əlavə, Çindən idxal edilən mallara tətbiq ediləcək əlavə tariflərin ABŞ-ın ticarət balansını qorumaq məqsədi daşıdığı vurğulanıb.
Trampın bu qərarları ABŞ iqtisadiyyatının güclənməsinə dair ümidləri artırsa da, qlobal ticarət əlaqələrinə mənfi təsir göstərmə potensialına malikdir. Xüsusilə, Trampın əvvəllər Çinə qarşı tarifləri 60%-dən yuxarı artırmaqla bağlı verdiyi vədlər investorları narahat edib. Lakin hazırkı tariflər bu vədlərin daha mülayim versiyası kimi qiymətləndirilir.
Trampın tarif qərarları dolların bir sıra valyutalara qarşı möhkəmlənməsinə səbəb olub. Xüsusilə, dollar Meksika pesosuna qarşı 1.5% bahalaşaraq 20.5810 səviyyəsinə çatıb. Kanada dollarına qarşı isə 0.9% artaraq 1.4115-ə yüksəlib. Eyni zamanda, dollar Çinin offşor yuani ilə ticarətdə də güclənərək 7.2644 səviyyəsinə çatıb və son ayların ən yüksək nöqtələrindən birinə yaxınlaşıb.
Avstraliya dolları isə Çinə qarşı ticarət perspektivləri səbəbindən zəifləyib. Bu valyuta 0.25% azalma ilə 0.6488 səviyyəsinə düşüb və bu, avqust ayından bəri ən aşağı göstəricilərdən biridir.
Trampın tariflərə dair açıqlamaları Asiya və Avstraliya birjalarında investorların pessimist yanaşmalarına səbəb olub. Yaponiya birjasının Nikkei indeksi 1.4% enib, xüsusilə avtomobil istehsalçılarının səhmlərində ciddi geriləmə müşahidə olunub. Toyota 2%-dən çox, Nissan isə demək olar ki, 4% itki ilə üzləşib.
Avstraliyanın birja indeksi isə əvvəlki günün rekord səviyyəsindən 0.69% geriləyib. Tayvan birjası 0.9% itki ilə bazar günü bitirib. Buna baxmayaraq, Honq-Konqun Hang Seng indeksi demək olar ki, sabit qalıb, materik Çinin mavi çipli səhmləri isə kiçik dalğalanmalarla 0.2% azalıb.
ABŞ bazarlarında S&P 500 indeksinin fyuçersləri 0.1% enişlə ticarətə işarə edib, baxmayaraq ki, əvvəlki gün 0.3% artım qeydə alınmışdı. Avropa birjalarında isə pan-Avropa STOXX 50 indeksinin fyuçersləri 0.9% azalıb. Bu, Trampın tarif qərarlarının qlobal bazarlara mənfi təsirinin göstəricisi kimi qiymətləndirilir.
Trampın tarif qərarları enerji bazarına birbaşa təsir etməsə də, qlobal siyasi risklərin azalması neft qiymətlərində cüzi artımlara səbəb olub. Brent markalı neft 0.25% artaraq 73.19 dollar/barel, ABŞ-ın West Texas Intermediate (WTI) nefti isə 0.23% artaraq 69.10 dollar/barel olub.
Digər tərəfdən, dolların güclənməsi qızılın qiymətinə mənfi təsir göstərib. Qiymətli metalın bir unsiyası 2,604.99 dollara qədər enərək bir həftəlik ən aşağı səviyyəyə düşüb. London Metal Birjasında üç aylıq misin qiyməti isə 0.4% azalaraq 9,010.50 dollar/ton olub.
Kriptovalyuta bazarında isə Bitcoin bir qədər möhkəmlənərək 94,661 dollara çatıb. Bu, son həftələrdə müşahidə olunan rekord səviyyəyə yaxınlaşmaq üçün addım sayılsa da, investorlar Tramp administrasiyası altında kriptovalyutalara daha əlverişli tənzimləmələr olacağına dair ümid bəsləyirlər.
Trampın gömrük tariflərini artırmaq qərarı qlobal iqtisadiyyat və maliyyə bazarları üçün yeni çağırışlar yaratmaqdadır. Tariflər investorların qısa müddətdə riskdən qaçma davranışını gücləndirib, dolların möhkəmlənməsinə və ticarətə həssas olan valyutaların zəifləməsinə səbəb olub.
Lakin bu qərarların uzunmüddətli nəticələri hələ də qeyri-müəyyəndir. Qlobal ticarət zəncirlərinin yenidən qurulması, ABŞ-ın əsas ticarət tərəfdaşları ilə münasibətlərindəki gərginlik və daxili istehsalın təşviqi arasında balans tapmaq Tramp administrasiyası üçün çətin vəzifələrdən biri olacaq. Investorlar isə yaxın aylarda tariflərin təsirini daha dərindən analiz etmək üçün gözləmə mövqeyi tutacaq.