2025-ci ilin sentyabr ayına dünya maliyyə bazarları mühüm dəyişikliklərlə daxil olub. ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin faiz azaldacağına dair ehtimallar gücləndikcə dollar zəifləməkdə davam edir. Dollar indeksində son iki həftədə 1,7% geriləmə qeydə alınıb və göstərici 100,2 bənd səviyyəsinə qədər enib. İnflyasiyanın aylıq artım tempinin 0,2%-ə qədər yavaşıması və işsizliyin 4,1%-ə yüksəlməsi bazarlarda yumşaq monetar siyasət gözləntilərini artırır. Hazırda investorların 70%-i ilin sonuna qədər FED-dən azı bir dəfə faiz endirimi gözləyir.
Dolların zəifləməsi fonunda qızıl isə yeni zirvələrini yeniləməyə hazırlaşır. Hazırda bir unsiyasının qiyməti 3470 dollara təklif edilməklə, 3500 dolları keçərsə, tarixi maksimumunu yeniləmiş ola bilər. İlin əvvəlindən bu yana artım 35%-i ötüb. Qızılın bahalaşması həm zəif dollarla, həm də geopolitik risklər və investorların riskdən qaçaraq “təhlükəsiz liman” axtarması ilə izah olunur.
Eyni vaxtda, ABŞ fond indekslərində əks istiqamətli hərəkət müşahidə edilir. S&P 500 indeksi keçən həftənin cümə günü geriləyərək 6460 punkt səviyyəsinə düşməklə qazancları silməklə, sessiyanı yalnız 0.04%-lik artımla bağlamış oldu. Texnologiya yönümlü NASDAQ isə daha kəskin – 21 500 punkta kimi enməklə, həftəni 0.05%-lik itki ilə bitirdi. Dow Jones da 45 545 punkta kimi düşməklə, 0.13%-lik zərər verdi. Bu korreksiya əsasən texnologiya sektorunda, xüsusilə də süni intellekt sahəsində yaranan gözlənti zəifləməsi ilə bağlıdır.
NVIDIA-nın son hesabatında şirkətin ümumi gəlirlərində yeni rekord qırıldığı müşahidə edilsə də, məlumat mərkəzi satışları 41.1 milyard dollarla proqnozların bir qədər altında qaldı. Bu nəticə investorların böyük ümidlərini doğrultmadı və səhmlərdə 6%-dən çox enişə səbəb oldu. İnvestorlar süni zəka sektorunun qısa müddətdə sürətli gəlir artımı təmin etməyəcəyini düşünməyə başlayıblar. Beləliklə, cəmi bir neçə gün ərzində şirkətin bazar dəyərindən 150 milyard dollar silindi. Çin bazarına H20 çiplərinin göndərilməməsi və gələcək proqnozlara daxil edilməməsi də məyusluğu artırdı.
Bundan əlavə, kriptovalyuta bazarları da zəifləməyə davam edir. Bitkoin son iki həftədə 6.29% ucuzlaşaraq 107.4 min dollar səviyyəsinə enib. Ümumi kriptovalyuta bazar dəyəri 2.5 trilyon dollardan 2.1 trilyona geriləyib. Rəqəmsal dövriyyənin azalması riskli aktivlərdə satış təzyiqini gücləndirib və texnologiya səhmləri də mənfi təsirlənməkdədir.
Nəticədə, hazırkı mənzərə aydın şəkildə göstərir ki, investorlar daha çox riskdən qaçış mövqeyinə keçir. Zəifləyən dollar və bahalaşan qızıl bunun ən açıq göstəricisidir. Fond bazarlarındakı korreksiya, NVIDIA hesabatı sonrası yaranan məyusluq və kripto bazarının ucuzlaşması isə riskli aktivlərə marağın azaldığını göstərir. Qarşıdakı həftələrdə investorların diqqəti FED-in qərarlarına, ABŞ makroiqtisadi göstəricilərinə və texnologiya nəhənglərinin yeni hesabatlarına yönələcək. Bu amillər bazarlarda növbəti hərəkət istiqamətini müəyyən edəcək.
Alternativ ssenariyə hazırlaşmaq istəyən treyderlər isə qlobal likvidliyin azalmasına və risk iştahının zəifləməsinə də hazır olmalıdırlar. Bu, dollar ucuzlaşmaqda davam etdiyi bir vaxtda, qızılın da aşağı korreksiyaya keçməsi, fond indekslərinin və bitkoinin enməsi şəraitidir. Yəni investorlar həm təhlükəsiz limandan (qızıl), həm də riskli aktivlərdən (fond bazarı, kripto) çıxırsa, bu, maliyyə bazarlarında böhran qorxusunun dərinləşməsi və pul dövriyyəsinin sıxılmasına işarədir.
Belə vəziyyətdə imkanlar əsasən müdafiə və sabit gəlirli istiqamətlərdə yaranır:
Qısamüddətli dövlət istiqrazları – Likvidlik daraldığı üçün riskdən qaçan kapital bura yönəlir, faiz gəliri isə stabil qalır;
Dividend ödəyən sabit şirkətlər (enerji, kommunal xidmətlər, səhiyyə) – qeyri-sabit dövrlərdə sabit pul axını ilə investorları cəlb edir;
Qiymətdən çox ucuzlaşmış texnologiya şirkətləri – panik satışlar fonunda orta və uzunmüddətli perspektivdə əlverişli giriş imkanı yarada bilər;
Əmtəə bazarının seçilmiş seqmentləri (məsələn, enerji və nadir metallarla bağlı istiqamətlər) – iqtisadi risklər fonunda alternativ qorunma aləti kimi çıxış edə bilər.
Yəni bazarda ümumi “stress” olsa da, fürsətlər əsasən sabit gəlir təmin edən aktivlərdə və dəyərindən aşağı düşən keyfiyyətli səhmlərdə cəmlənmiş olur.